L-armar ta' l-Ghaqda: Il-Plancier artistiku
Fis-6 ta' Settembru 1953, il-Kumitat kellu proposta quddiemu sabiex jaghmel plancier gdid u
modern. F’dak iz-zmien, is-socjeta' kienet ghada kemm ghamlet spiza kbira billi xtrat
strumentatura gdida ta' Boosey & Hawkes u ghal dan il-ghan, kienet isselfet il-flus minghajr
imghax minghand il-membri f'cedoli ta' Lm5 'l wahda. Dawn kienu qeghdin jithallsu lura Lm10
fix-xahar u s-socjeta' ma setghet taghmel ebda spiza ohra meta s-self kien ghadu ma thallasx
lura.
Madankollu, l-Kumitat ma qatax qalbu ghax fost is-socji kien hemm nies ta’ kull sengha li
kienet tenhtieg bicca xoghol bhal din u dawn kollha offrew li jaghmlu x-xoghol b'xejn waqt
il-hin liberu taghhom.
Biex ma jintilifx zmien, il-kumitat awtorizza lill-President is-sur Alex Serge, u lis-sur
Andrea Demicoli sabiex flimkien mas-sur Salvu Ciappara u s-sur Carm Mangion jaghmlu fond ghal
dan l-iskop u jibdew jigbru minn fost is-soci u partitarji sakemm issir Laqgha Generali fejn
tinhatar Kummissjoni ghal dan l-iskop. Il-gbir li beda jsir kien inkoragganti hafna ghax fi ftit
granet kienet ingabret somma flus gmielha filwaqt li hafna mill-membri li kienu sellfu flus
ghax-xiri tal-istrumentatura, hallew dan is-self bhala ghotja ghal gbir tal-plancier.
Fit-18 ta' Settembru 1953, saret il-Laqgha Generali fejn unanimament giet approvata l-proposta
sabiex isir plancier gdid modern u dekorat. Ghal dan il-ghan, inhatret kummissjoni maghmula minn
Noe' Ciappara bhala Chairman, u mis-sinjuri Carmelo Caruana, Gianmari Busuttil u Salvu Ciappara.
Din il-kummissjoni inghatat il-poteri mil-Laqgha Generali sabiex tigbor fondi, tniedi konkors
u taghzel l-ahjar pjanta, u tikkordina x-xoghol u tixtri l-materjal necessarju.
Fit-12 ta' Novembru 1953, intghazlet il-pjanta tas-sur Carmelo Caruana, minn Haz-Zabbar (mhux
il-membru tal-Kummissjoni) u wara li nxtara l-materjal kollu mehtieg, fil-31 ta' Jannar 1954
inghata bidu ghal dan il-progett ambizzjuz. Fil-bitha tal-Kazin tqeghdet forga u nkwina, morsa
u bank tax-xoghol. Ta' kull filghaxija, il-membri kienu jqattghu sighat twal jahdmu u matul
il-gurnata, l-anzjani tas-socjeta' kienu jaghmlu xoghol ta' preparazzjoni ghal fil-ghaxija. Dak
iz-zmien il-welding ma kienx uzat bhal-lum, u ghalhekk fejn kien possibbli hafna mix-xoghol
sar bir-rivets. It-trapani ta' l-elettriku kienu ghadhom fil-bidu taghhom u biex isiru t-toqob
ghar-rivets, Salvu Ciappara gab ir-rebekkin li kellu missieru Indri Ciappara u tista' tghid
illi t-toqob kollha li hemm fil-hadid saru b'dan ir-rebekkin. Ghal dan ix-xoghol goff, inhass
il-bzonn ta' l-ispazju u ghalhekk fl-20 ta’ Settembru 1954, inkera post magenb il-kazin. Meta
kien lest il-frame tal-hadid, il-kummissjoni xtaqet li jintrama sabiex tara kienx fih xi difetti.
Dan il-palk ingarr u gie armat fil-post ta' Maria Concetta Camenzuli li kien ghadu mwaqqa'
bil-gwerra fi Triq Sant'Andrija.
Wara li tlestiet l-ewwel fasi tax-xoghol tal-frame tal-hadid, inghata bidu ghax-xoghol tal-injam
u l-gallerija. Minnufih, il-kummissjoni ghamlet gabra ohra u l-membri ikkontribwew tajjeb hafna
u l-materjal ghall-kumplament tax-xoghol seta jinxtara u qatt matul iz-zmien li kien qieghed
isir il-plancier ma naqsu l-fondi mehtiega biex jinxtara l-materjal.
L-injam kif wiehed jista' jara, kien bicca xoghol kbira u dan nistghu nghidu li kien
il-kapulavur tas-sur Giammari Busuttil. Jekk wiehed jezamina l-precizjoni ta' kif inhu mahdum dan ix-xoghol,
minghajr ghajnuna ta' magni moderni li jezistu llum, bilfors li wiehed jibqa' mistaghgeb.
Kanni tal-bronz ghall-poggaman ma nstabux jinxtraw minn Malta u kellhom jigu ordnati minn barra. Il-bocci
tondi gew ordnati mill-Funderija u wara gew mahduma mis-sur Joseph Zammit, Guzi Cremona (iz-zanz) u Joe Zammit (Jr),
fuq torn tas-saqajn u li kien ingieb minghand Felix Micallef fil-kazin u tqieghed fil-kamra laterali tal-genb (fejn kienet
saret il-kamra fejn jintlaghbu d-darts). Fuq dan l-istess torn, saru wkoll mill-istess persuni is-saqajn u r-ruzuni
tal-aluminium.
Il-brazzi li fihom bicca xoghol kbira bit-tghawwig tal-kanen saru mill-anzjan is-sur Giusepp Zammit mghejjun minn anzjan
iehor Giuseppi Cremona u z-zaghzugh Joe Zammit. Wara bicca xoghol hekk kbira l-anzjan Giuseppi Zammit ma kellux ix-xorti
li jarah lest ghax miet appena lesta dan ix-xoghol.
Il-galleriji saru mill-ahwa Noe' u Salvu Ciappara u kienu bicca xoghol apprezzata hafna. Fihom ma nsibu ebda welding
izda kollox irrivitjat u mmincottat. Id-disinn li fiha huwa kollu mahrug minn hadid solidu. L-istilel u l-armi muzikali
tal-bronz li fihom dawn il-galleriji saru mis-sur C. Debono (il-baby). L-iskultura saret kollha kemm hi mid-disinjatur
tal-palk is-sur Carmelo Caruana, president onorarju u mis-sur Gianmari Busuttil.
Finalment id-dekorazzjoni u l-irhamar sar mis-sur Anthony (Ninu) Schembri bniedem maghruf sew ghall-kapacita' tieghu
f'dan il-mistier. Id-dekorazzjoni tal-palk hija l-ghaxqa ta’ kull min ihares lejh, u ghadu sal-lum singulari fil-forma
tieghu.
Dax-xoghol kollu sar kollu kemm hu minghajr hlas, fil-hin liberu tal-membri u hafna nies ohra. L-ispiza globali lahqet
is-somma ta’ sitt mitt lira f'materjal biss.
Meta tlesta x-xoghol kollu, inkera l-Express Theatre li kien jinsab fi Triq San Gorg ghal 15-il gurnata, fejn intrama
l-plancier sabiex isirulu l-ahhar irtokki u fejn saru l-kuncerti tal-banda bhala preparazzjoni ghall-festa ta’
l-inawgurazzjoni tieghu. F’dan it-teatru, fuq il-plancier il-gdid sar ukoll recording tal-marci u l-Overture 1812,
li ndaqqet bil-kor ghall-ewwel darba f'Malta.
Ghall-inawgurazzjoni ta’ dan il-plancier, saru jumejn festi, li bdew nhar is-Sibt 19 ta' Settembru 1959 filghaxija, b'marc
mat-toroq tar-rahal mill-Banda Queen's Own ta’ l-Isla u wara sar loghob tan-nar f'Misrah il-Knisja. L-ghada fil-ghodu,
wara l-Quddiesa Kantata tkanta Te Deum b'ringrazzjament, fil-Knisja Parrokjali. Wara fl-10.00 a.m., beda marc mar-rahal
mill-Banda Victory tax-Xaghra Ghawdex, li dam sejjer sa’ nofs innhar. Fl-4.00 p.m. il-Banda Sant'Andrija akkumpnajat
lill-Ecc. Tieghu Mons. Isqof Emmanuel Galea u lill-Ex President tal-Qorti Sir Luigi Camilleri minn Triq il-Gdida sa’
quddiem il-plancier il-gdid li kien gie armat f'Misrah il-Knisja. Wara d-diskors tal-okkazjoni mill-membru anzjan
is-sur Gorg Caruana, il-plancier il-gdid gie inawgurat minn Sir Luigi Camilleri u mbierek mill-E.T. Mons. Isqof Emmanuel
Galea. Wara, l-Banda Sant'Andrija hadet posta fuq il-plancier u esegwiet dan il-programm:
Inno Pontificio
Overture: 1812 – P. Tchaikovsky (bil-kor ghall-ewwel darba f’Malta)
Kantata lill-Appostlu Sant'Andrija – Pawlu Vella (versi ta' l-Av. Gorg Zammit)
Fantasia: Boris Godunoff – T. Mussorsky
Parafrasi: Presso il fiume stranier – G. Gounod
Innu tal-Banda - Antonio Miruzzi
Innu Malti
God Save the Queen
L-ghada t-Tnejn, 21 ta’ Settembru 1959, il-quddies kollu li sar fil-Knisja Parrokjali ta'
Hal Luqa kien kollu b'suffragju ghall-membri tas-socjeta’ u l-familji taghhom mejtin.
Fl-1990, fil-mahzen ta' l-armar kien hemm attivita' kontinwa peress li d-dilettanti tal-armar
iddecidew li jaghtu dehra gdida lill-plancier li kien sar 32 sena ilu.
Dan il-plancier li kien inhadem minn diversi persuni, ewlenin fosthom Giammari Busuttil, Joseph
Zammit, Guzi Cremona, Noe u huh Salvu Ciappara, Joseph Zammit Jr., Francis X Mifsud, u Ninu
Schembri, fuq disinn tal-imghallem Carmelo Caruana.
Tlieta minn dawn (Giammari Busuttil, Ninu Schembri u Francis X Mifsud) regghu taw il-hidma
taghhom biex il-plancier jerga jiehu dehra friska flimkien ma' membri dilettanti iktar zghazagh.
Biex il-plancier jinghata restawratura denja jirrikjedi hafna xoghol specjalment fil-faccata
tieghu. Din il-faccata tkopri diversi panewijiet, it-tarag principali u l-legiju. Ix-xoghol
jigbor fih xi tibdil ta' injam li nstab li kien spicca u tmermer, irhamar mill-gdid b'kuluri
li jmorru mal-kumplament tal-armar li ghandna fil-pjazza u nduratura gdida. Dan ix-xoghol ta'
restawr sar kollu kemm hu mill-membri waqt il-hin liberu taghhom.
NOTA: Fit-tlett ritratti li jsegwu, jidhru siltiet mill-attivita' ta' l-inawgurazzjoni
tal-plancier, bil-wasla tal-mistiedna distinti fosthom L-ET Mons Isqof Emmanuel Galea, u
l-ex President tal-Qorti Sir Luigi Camilleri, li kienu akkumpanjati mill-Banda Sant'Andrija.
